De bruinvis is een dier dat veel mensen kennen van naam, maar weinig mensen echt goed kennen. Dit kleine zeezoogdier zwemt door de Noordzee en spoelt soms aan op het strand. Toch weten de meeste mensen nauwelijks wat deze bijzondere walvisachtigen eten, hoe ze communiceren of waarom ze soms in gevaar komen. Dat is zonde, want dit dier is een van de meest fascinerende bewoners van onze kust.
Een kleine walvis met een stomp snuitje
Veel mensen verwarren de bruinvis met een dolfijn. Dat is begrijpelijk, want beide dieren lijken op elkaar. Toch zijn het twee heel verschillende diersoorten. De walvisachtigen horen in twee aparte families: bruinvissen en dolfijnen zijn familie van elkaar, maar ze zijn net zo verschillend als een kat en een leeuw. Het makkelijkste verschil zie je aan de snuit. Die van een bruinvis is stomp en rond, terwijl een dolfijn een lange, puntige snuit heeft. Ook zijn bruinvissen een stuk kleiner. Een volwassen exemplaar wordt gemiddeld anderhalve meter lang en weegt tussen de 50 en 70 kilo. De driehoekige rugvin is bij deze dieren vrij laag en driehoekig van vorm, terwijl dolfijnen een meer gebogen rugvin hebben. Qua kleur zijn ze donker op de rug en lichter aan de buikzijde, wat hen goed camofleert in het water.
Wat bruinvissen eten en hoe ze jagen
Bruinvissen zijn echte roofdieren, al zien ze er onschuldig uit. Ze leven vooral van vis, zoals haring, sprot en kleine kabeljauw. Om hun prooi te vinden gebruiken ze echolocatie. Dat betekent dat ze geluiden maken die door het water reizen en terugkaatsen als ze ergens tegenaan botsen. Zo weet het dier precies waar zijn prooi zit, zelfs in troebel water of ‘s nachts. Dit geluidssysteem is ongelooflijk nauwkeurig. Een volwassen dier eet elke dag zo’n vier kilo vis om genoeg energie te hebben. Ze leven solitair of in kleine groepjes en zijn geen kuddedieren zoals sommige dolfijnensoorten. In de Noordzee komen tienduizenden van deze kleine walvisachtigen voor, wat de regio een van de belangrijkste leefgebieden ter wereld voor deze soort maakt.
Voortplanting en het leven van een bruinviskalf
Elke zomer brengen de vrouwtjes hun jong ter wereld. De dracht duurt ongeveer elf maanden en bijna altijd is er maar één kalf. Zo’n pasgeboren dier is al zo’n 70 centimeter lang en kan meteen zelfstandig zwemmen. De moeder geeft het kalf maandenlang borstvoeding. Moedermelk van walvisachtigen is erg vet, wat het kalf helpt snel te groeien en een beschermende vetlaag op te bouwen. Na ongeveer acht tot twaalf maanden is het jong gespeend en leert het steeds beter zelf te jagen. Bruinvissen worden gemiddeld tien tot vijftien jaar oud, al halen ze die leeftijd in de praktijk lang niet altijd. Ze worden geslachtsrijp rond hun derde of vierde levensjaar en vrouwtjes kunnen in hun leven meerdere kalveren krijgen.
Bedreigingen en bescherming van deze zeezoogdieren
Ondanks de grote aantallen in de Noordzee staat de bruinvis onder druk. Een van de grootste gevaren is bijvangst: de dieren raken verstrikt in visnetten en verdrinken daarin, want als zoogdieren hebben ze lucht nodig om te ademen. Ook onderwatergeluid vormt een serieus probleem. Geluid van scheepsverkeer, bouwactiviteiten op zee en sonargebruik kan het echolocatiesysteem van het dier verstoren. Verder speelt de afname van vispopulaties een rol, want minder vis betekent minder voedsel. In Nederland is de soort beschermd door Europese wetgeving, en er gelden regels voor de visserij om bijvangst te beperken. Organisaties monitoren de populaties en er zijn gebieden aangewezen waar de natuur meer rust krijgt. Wie een levende bruinvis in nood aantreft op het strand, kan het beste SOS Dolfijn bellen, een organisatie die gespecialiseerd is in de opvang van aangespoelde zeezoogdieren.
Veelgestelde vragen
Wat moet ik doen als ik een aangespoelde bruinvis vind?
Als je een levende bruinvis aangespoeld vindt, moet je het dier niet zelf terugduwen in het water. Bel meteen SOS Dolfijn via 144. Houd het dier nat door zeewater over het lichaam te gieten en zorg dat het niet in de zon uitdroogt. Raak de oren en de blaasopening bovenop de kop zo min mogelijk aan.
Leven bruinvissen alleen in de Noordzee?
Nee, bruinvissen leven niet alleen in de Noordzee. De gewone bruinvis komt voor langs de kusten van de Noord-Atlantische Oceaan, van West-Afrika tot aan het noordelijke poolgebied. Er zijn ook verwante soorten in andere delen van de wereld, zoals de Californische bruinvis en de bruinvis in de Zwarte Zee. De populatie in de Noordzee is wel een van de bekendste en meest bestudeerde ter wereld.
Hoe verschilt het geluid van een bruinvis van dat van een dolfijn?
Bruinvissen maken smalbandige klikgeluiden met een hoge frequentie die mensen normaal gesproken niet kunnen horen. Dolfijnen produceren een veel breder scala aan geluiden, waaronder fluittonen waarmee ze met elkaar communiceren. Bruinvissen zijn daarin stiller en minder sociaal via geluid. Wetenschappers gebruiken speciale onderwatermicrofoons om de geluiden van bruinvissen op te vangen en te bestuderen.
