Zeehonden zijn een van de bekendste dieren van de Nederlandse kust. Je ziet ze liggen op zandbanken in de Waddenzee, of drijven met hun neus omhoog in het water. Ze lijken rustig en vriendelijk, maar er is veel meer te zeggen over hoe ze leven, wat ze eten en hoe het met hen gaat. Dit zijn geen knuffeldieren, maar echte roofdieren die al duizenden jaren thuishoren in onze wateren.
Twee soorten langs de Nederlandse kust
In de Waddenzee leven twee soorten zeezoogdieren die tot de groep van de vinpotigen horen. De gewone zeehond is de bekendste. Deze soort is te herkennen aan zijn ronde kop en zijn V-vormige neusgaten. De grijze zeehond is groter en heeft een langere, plattere snuit, een beetje zoals een paard. Volwassen mannetjes van deze soort kunnen meer dan 200 kilo wegen. De gewone zeehond is wat kleiner, met een gewicht van gemiddeld 80 tot 100 kilo. Beide soorten gebruiken de drooggevallen platen in de Waddenzee om uit te rusten, jongen te krijgen en van hun vacht te wisselen. In de winter trekken sommige dieren verder weg, maar een groot deel blijft het hele jaar in Nederlandse wateren.
Het leven van een zeehond in het water
Verreweg de meeste tijd brengt een zeehond door in zee, op zoek naar voedsel. Ze eten het liefst vissen die dicht bij de bodem leven, zoals platvissen, kabeljauwachtigen, grondels en zandspiering. Een volwassen dier eet gemiddeld 4,6 kilo vis per dag. Om dat te vangen, duiken ze soms wel honderd meter diep en kunnen ze hun adem meer dan twintig minuten inhouden. Onder water zijn ze verrassend snel en behendig, ondanks hun logge uiterlijk op het land. Hun snorharen spelen daarbij een grote rol: die zijn zo gevoelig dat ze trillingen van bewegende vissen in het water kunnen oppikken, zelfs in troebel water of bij duisternis. Die snorharen zijn dus geen versiering, maar een handig jachtwerktuig.
Jongen, rui en het sociale leven
Gewone zeehonden krijgen hun jong in de zomer, meestal in juni of juli. Een moeder bevalt van één jong op een zandplaat. Het jong kan al vrijwel direct zwemmen, wat nodig is omdat de plaat bij vloed onder water loopt. De eerste weken drinkt het jong alleen moedermelk, die extreem vetrijk is. Na drie tot vier weken is het jong op zichzelf aangewezen. In de herfst wisselen de dieren hun vacht, een periode die rui wordt genoemd. Daarvoor liggen ze soms dagenlang op het strand of de plaat. Dit ziet er ziek uit, maar het is normaal gedrag. Zeehonden leven niet in hechte groepen, maar zijn ook niet echt eenzaam. Ze dulden elkaars aanwezigheid op rustplaatsen, maar jagen vrijwel altijd alleen.
Bescherming en bedreigingen
In de twintigste eeuw stond de populatie er slecht voor. Door jacht en watervervuiling daalden de aantallen sterk. In de jaren zeventig telde men nog maar een paar honderd exemplaren in de Waddenzee. Door beschermingswetten en schonere wateren heeft de soort zich goed hersteld. Momenteel leven er naar schatting meer dan 40.000 gewone zeehonden in de Waddenzee en aangrenzende zeegebieden. Toch zijn er nog steeds bedreigingen. Verstoring door boten en toeristen op de platen kan jonge dieren in gevaar brengen. Plastic afval en visnetten vormen een gevaar, en giftige stoffen in het water tasten de gezondheid aan. Ook klimaatverandering speelt een rol: stijgende zeespiegels kunnen de droogvallende platen die de dieren nodig hebben voor rust en voortplanting aantasten. Organisaties als Ecomare op Texel vangen gewonde of zieke dieren op en zorgen voor opvang en onderzoek.
Veelgestelde vragen over zeehonden
Zijn zeehonden gevaarlijk voor mensen?
Zeehonden zijn in principe geen gevaar, maar ze kunnen bijten als ze zich bedreigd voelen. Het is verstandig om minstens 30 meter afstand te houden. Een dier dat alleen op het strand ligt, is niet per se ziek of verlaten. Raak het niet aan en bel een opvangorganisatie als je je zorgen maakt.
Hoe oud worden zeehonden?
Gewone zeehonden worden in het wild gemiddeld 25 tot 35 jaar oud. Vrouwtjes worden over het algemeen ouder dan mannetjes. Grijze zeehonden leven iets korter, met een gemiddelde leeftijd van rond de 25 jaar.
Waarom liggen zeehonden zo stil op het strand?
Zeehonden liggen stil op stranden of zandplaten om uit te rusten, op te warmen in de zon en energie te sparen. Dit heet haulout-gedrag. Ze hoeven daar niet ziek van te zijn. Tijdens de rui liggen ze soms meerdere dagen bijna bewegingsloos, omdat hun nieuwe vacht dan aangroeit.
Wat moet je doen als je een jong zeehondje alleen aantreft?
Als je een jong dier alleen aantreft, laat het dan met rust. De moeder is vaak in de buurt en keert terug. Bel het Zeehondencentrum in Pieterburen of een andere opvangorganisatie voor advies. Aanraken of verplaatsen doe je niet, want mensengeur kan de moeder afschrikken.
