Een walvis is het grootste dier dat ooit op aarde heeft geleefd. Toch weten veel mensen verrassend weinig over dit bijzondere zoogdier. Want dat is precies wat het is: geen vis, maar een zoogdier dat zijn hele leven in het water doorbrengt. Walvissen ademen lucht via hun longen, net zoals mensen dat doen. Ze brengen hun jongen levend ter wereld en zogen die met moedermelk. Dat maakt ze fundamenteel anders dan vissen, ook al zien ze er aan de buitenkant een beetje hetzelfde uit.
Hoe de walvis aan zijn naam kwam
Het woord “walvis” klinkt alsof het om een vis gaat, maar dat klopt dus niet. De naam komt van het oude woord “wal”, dat in vroegere talen iets betekende als “groot zeemonster” of gewoon “grote bewoner van de zee”. Later werd daar “vis” aan toegevoegd, omdat men in die tijd alles wat in het water leefde een vis noemde. Mensen maakten vroeger geen onderscheid tussen vissen en zoogdieren die in zee leefden. Pas later ontdekten wetenschappers dat walvissen bloedwarm zijn, jongen zogen en longen hebben. De naam bleef gewoon hangen, ook nadat duidelijk werd dat het dier niets met vissen te maken heeft.
De grootte en kracht van de blauwe vinvis
De blauwe vinvis is de grootste walvissoort en meteen ook het grootste dier dat ooit op aarde heeft bestaan, groter dan welke dinosaurus dan ook. Een volwassen exemplaar kan wel 30 meter lang worden en meer dan 150.000 kilogram wegen. Het hart van een blauwe vinvis is zo groot als een kleine auto. Om zo’n enorm lichaam van energie te voorzien, eet dit dier elke dag tonnen kleine kreeftachtigen die krill worden genoemd. Krill lijken op kleine garnalen en leven in enorme zwermen in koud zeewater. Een blauwe vinvis kan per dag tot wel vier ton krill naar binnen werken. Dat is een indrukwekkende hoeveelheid voor een dier dat uitsluitend leeft van zulke kleine hapjes.
Walvissen communiceren door het hele oceaan
Walvissen zijn bekende zangers van de oceaan. Bultruggen produceren lange, complexe geluiden die wel een halfuur kunnen duren. Wetenschappers noemen dit walviszang. De geluiden kunnen zich over honderden kilometers door het water verspreiden. Mannelijke bultruggen zingen vooral tijdens het paarseizoën, vermoedelijk om vrouwtjes aan te trekken. Spermacetivissen, ook wel potvisssen genoemd, gebruiken klikgeluiden om hun omgeving in kaart te brengen. Dat heet echolocatie. Ze sturen een geluidsgolf uit en luisteren naar de weerkaatsing die terugkomt. Zo kunnen ze in het donkere, diepe water prooi opsporen en obstakels vermijden. Het laat zien hoe slim deze grote zeezoogdieren zijn.
Bedreigd door mensen, beschermd door regels
Decennialang werden walvissen massaal bejaagd voor hun traan, vlees en de wasachtige stof uit hun hoofd. Populaties van verschillende soorten stortten in door de intensieve jacht. In 1986 stelde de Internationale Walvisvaartcommissie een wereldwijd verbod op commerciële walvisjacht in. Sindsdien zijn sommige populaties langzaam hersteld, maar veel soorten staan nog steeds onder druk. Scheepsaanvaringen, verstrikt raken in visnetten en geluidsvervuiling in de oceaan vormen grote gevaren. Klimaatverandering verandert ook de leefomstandigheden, omdat het voedsel van veel walvissoorten afhankelijk is van koud water. Organisaties over de hele wereld werken aan betere bescherming, maar herstel van een populatie kost tientallen jaren, omdat walvissen langzaam groeien en weinig nakomelingen krijgen.
Veelgestelde vragen
Is een walvis een vis of een zoogdier?
Een walvis is een zoogdier, geen vis. Walvissen ademen lucht met longen, zijn bloedwarm, brengen levende jongen ter wereld en voeden die met moedermelk. Ze lijken uitwendig op vissen, maar zijn van binnen heel anders gebouwd.
Hoe lang kan een walvis onder water blijven?
Hoe lang een walvis onder water kan blijven, hangt af van de soort. Een potvis kan wel negentig minuten duiken zonder adem te halen. Een bultrugwalvis duikt gemiddeld vijftien tot dertig minuten. Na elke duik moet het dier naar de oppervlakte om adem te halen via het neusgat op de bovenkant van zijn hoofd.
Wat eet een walvis?
Wat een walvis eet, verschilt per soort. Veel grote walvissen eten krill, kleine kreeftachtigen die in grote zwermen in koud zeewater leven. Andere soorten, zoals de potvis, jagen op inktvissen en grote vissen op grote diepte. Orka’s, die ook tot de walvisfamilie horen, eten zelfs andere zoogdieren zoals zeehonden.
Hoe oud kan een walvis worden?
Walvissen kunnen heel oud worden. De groenlandse walvis is waarschijnlijk het langstlevende zoogdier op aarde. Wetenschappers hebben exemplaren gevonden die naar schatting meer dan 200 jaar oud waren. Andere soorten, zoals de bultrugwalvis, worden gemiddeld 45 tot 100 jaar oud.
