Een zonsondergang is een van de meest bekeken natuurverschijnselen ter wereld, en toch weet lang niet iedereen hoe het precies werkt. De zon zakt onder de horizon, de lucht kleurt rood, oranje of paars, en even later wordt het donker. Dat klinkt simpel, maar er gebeurt veel meer dan je op het eerste gezicht ziet. Van de kleuren aan de hemel tot het moment waarop de sterren verschijnen: het verdient een goede uitleg.
Waarom de lucht kleurt tijdens het ondergaan van de zon
Zonlicht bestaat uit alle kleuren van de regenboog. Overdag verspreidt de atmosfeer het blauwe licht het sterkst, waardoor de lucht blauw lijkt. Wanneer de zon laag aan de horizon staat, legt het licht een veel langere weg af door de atmosfeer. Het blauwe licht verstrooit dan al voordat het jou bereikt. Wat overblijft zijn de rode, oranje en gele tinten. Hoe meer stof, rook of vocht er in de lucht zit, hoe feller de kleuren kunnen zijn. Dat is ook de reden waarom een avondlucht na een zomerstorm soms spectaculair paars of roze kleurt. De precieze kleur hangt dus af van wat er die dag in de lucht hangt.
Hoe lang het duurt voordat het echt donker is
Veel mensen denken dat het direct donker is als de zon onder de horizon verdwijnt, maar dat klopt niet. Na het ondergaan van de zon volgt er een periode die schemering wordt genoemd. In die tijd verlicht de zon de atmosfeer nog van achter de horizon. Er zijn drie fases: de burgerlijke schemering, de nautische schemering en de astronomische schemering. In de eerste fase is het nog licht genoeg om buiten goed te zien. Daarna wordt het steeds donkerder. Hoe lang dit duurt, verschilt per seizoen en per locatie op aarde. In de zomer in Nederland kan het na zonsondergang nog wel anderhalf uur licht blijven. In de winter gaat het veel sneller en is het binnen een halfuur nagenoeg donker. Op de evenaar duurt de schemering altijd kort, omdat de zon bijna recht naar beneden zakt.
De beste plekken en momenten om een avondgloed te zien
Niet elke plek is even geschikt om een indrukwekkende avondgloed te zien. Open landschappen zonder hoge gebouwen of bomen geven het beste zicht op de horizon. Denk aan een strand, een heuvel of een open veld. In Nederland zijn de duinen en de waddeneilanden populaire plekken. Maar ook in steden zijn er goede uitkijkpunten, zoals hoge parkeergarages of bruggen met vrij zicht naar het westen. Het moment van de dag maakt ook uit: de mooiste kleuren verschijnen vaak niet precies op het tijdstip dat de zon verdwijnt, maar iets daarna. In de minuten na het zakken van de zon kunnen de kleuren juist intenser worden. Dit heet soms de nagloed. Voor de allerdonkerste hemel met zichtbare sterren moet je wachten tot de astronomische schemering voorbij is, wat in de zomer in Nederland diep in de nacht valt.
Wat het tijdstip van zonsondergang bepaalt
Het tijdstip waarop de zon ondergaat, verandert het hele jaar door. Dat komt door de kanteling van de aardas ten opzichte van de baan om de zon. In de zomer gaat de zon in Nederland pas rond negen uur ‘s avonds of later onder. In de winter al rond kwart voor vijf. Rond de langste dag van het jaar, eind juni, is het avondlicht het langst. Rond de kortste dag, eind december, verdwijnt de zon het vroegst. Naast het seizoen speelt ook de geografische breedte een rol. Hoe verder je naar het noorden woont, hoe groter de verschillen tussen zomer en winter zijn. In Noord-Noorwegen gaat de zon in de zomer wekenlang helemaal niet onder, terwijl het in de winter wekenlang donker blijft. In Nederland zijn die extremen er niet, maar de verschillen door het jaar heen zijn alsnog flink.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt de schemering na zonsondergang in Nederland?
De duur van de schemering na zonsondergang verschilt per seizoen. In de zomer kan het na het ondergaan van de zon nog anderhalf uur of langer licht blijven. In de winter is het binnen ongeveer dertig minuten donker. Dit komt door de hoek waaronder de zon onder de horizon zakt.
Waarom is elke avondlucht anders van kleur?
De kleur van de avondlucht hangt af van wat er in de lucht aanwezig is. Stof, rook, vocht en fijnstof verstrooien het licht op verschillende manieren. Hoe meer deeltjes er in de lucht zitten, hoe intenser de rode en oranje tinten kunnen zijn. Daarom ziet een avondlucht er na regen, wind of hitte anders uit dan normaal.
Wat is het verschil tussen zonsondergang en schemering?
Zonsondergang is het moment waarop de bovenste rand van de zon de horizon bereikt en verdwijnt. Schemering is de periode daarna, waarin het geleidelijk donker wordt. Die schemering kent meerdere fases en kan afhankelijk van het seizoen en de locatie kort of lang duren.
Op welk moment van het jaar gaat de zon het vroegst onder in Nederland?
In Nederland gaat de zon het vroegst onder rond de kortste dag, die valt rond 21 december. Op dat moment kan zonsondergang al rond kwart voor vijf in de middag plaatsvinden. Na de kortste dag worden de avonden weer langzaam lichter.
