Een walvis is het grootste dier dat ooit op aarde heeft geleefd. Toch weten veel mensen verrassend weinig over dit bijzondere zeezoogdier. Want hoewel het beest eruitziet als een vis en zijn hele leven in het water doorbrengt, is het geen vis. Het is een zoogdier, net als een hond, een paard of een mens. Dat maakt walvissen meteen een stuk interessanter dan je misschien dacht.
Een zoogdier dat ademt met longen
Walvissen ademen geen water maar lucht. Ze hebben longen, net als mensen. Daarom moeten ze regelmatig naar het oppervlak om adem te halen. Ze doen dat via een spuitgat op hun rug, wat eigenlijk een soort neus is. Een blauwe vinvis, de grootste soort, kan wel 90 minuten onder water blijven voordat hij moet ademhalen. Het spuitgat sluit zich automatisch als het dier duikt, zodat er geen water binnenkomt. Walvissen zijn ook warmbloedig en de vrouwtjes geven melk aan hun jongen. Al die kenmerken passen precies bij een zoogdier, niet bij een vis.
Waarom de walvis toch een “vis” heet in het Nederlands
Het woord walvis klinkt alsof het om een vis gaat, maar daar zit een historische verklaring achter. Het eerste deel van het woord, “wal”, komt van een oud Germaans woord dat zoiets betekent als “groot zeemonster” of “rolrond dier”. Het tweede deel, “vis”, werd vroeger breder gebruikt dan nu. Vroeger noemden mensen alles wat in het water leefde gewoon een vis, of het nu een haai, een dolfijn of een grote zeebewoner was. Pas veel later werd duidelijk dat sommige zeedieren eigenlijk zoogdieren zijn. De naam walvis bleef gewoon bestaan, ook al klopte hij biologisch gezien niet meer.
Soorten en hun bijzondere eigenschappen
Er zijn ongeveer 90 bekende soorten walvisachtigen. Die worden verdeeld in twee grote groepen: de tandwalvissen en de baleinwalvissen. Tandwalvissen, zoals de orka en de potvis, hebben echte tanden en jagen actief op prooien zoals vis, inktvis of zeehonden. Baleinwalvissen, zoals de bultrug en de blauwe vinvis, hebben geen tanden maar zogenoemde baleinplaten. Dat zijn hoornachtige platen in de bek waarmee ze enorme hoeveelheden kleine kreeftachtigen, zoals krill, uit het water filteren. De blauwe vinvis kan wel 30 meter lang worden en meer dan 150.000 kilogram wegen. Dat is zwaarder dan elk dinosauriër ooit is geweest.
Walvissen spelen een grote rol in het oceaanecosysteem
Deze grote zeezoogdieren zijn niet alleen indrukwekkend vanwege hun omvang. Ze spelen ook een grote rol in de gezondheid van de oceaan. De uitwerpselen van walvissen bevatten veel ijzer en stikstof. Die stoffen zijn voedsel voor microscopisch kleine plantjes in het water, het fytoplankton. Dat plankton produceert een groot deel van de zuurstof op aarde en neemt veel koolstof op uit de lucht. Hoe meer grote walvisachtigen er in de zee leven, hoe gezonder het ecosysteem is. Toch zijn veel soorten bedreigd door de walvisvangst van vroeger, aanvaringen met schepen, vervuiling en het lawaai van onderzeeërs en sonars. Dat lawaai verstoort de communicatie van walvissen, want ze gebruiken geluid om met elkaar te praten en voedsel te vinden.
Veelgestelde vragen
Is een walvis een vis of een zoogdier?
Een walvis is een zoogdier, geen vis. Walvissen ademen lucht via longen, zijn warmbloedig en de vrouwtjes zogen hun jongen met melk. Ze leven wel altijd in het water, maar dat maakt ze biologisch gezien nog geen vissen.
Hoe lang kunnen walvissen onder water blijven?
Hoe lang een walvis onder water kan blijven, verschilt per soort. De potvis is kampioen: die kan soms meer dan twee uur duiken zonder adem te halen. Andere soorten, zoals de bultrug, komen al na 15 tot 30 minuten boven water.
Wat eten walvissen?
Wat walvissen eten hangt af van de soort. Baleinwalvissen, zoals de blauwe vinvis, leven voornamelijk van krill en kleine visjes die ze in grote hoeveelheden uit het water filteren. Tandwalvissen, zoals de potvis en de orka, jagen op grotere prooien zoals inktvis, vis en soms zeehonden.
Waarom springen walvissen uit het water?
Wetenschappers denken dat walvissen uit het water springen, ook wel breachen genoemd, om verschillende redenen. Het kan een manier zijn om te communiceren met soortgenoten, om parasieten van de huid te schudden of gewoon als vorm van spel. Zeker bij jonge dieren ziet men dit gedrag vaak.
Hoe oud worden walvissen?
Walvissen kunnen heel oud worden. De groenlandse walvis is waarschijnlijk het langstlevende zoogdier op aarde. Sommige exemplaren worden meer dan 200 jaar oud. Dat weten onderzoekers onder andere doordat ze oude harpoenpunten in de huid van levende dieren hebben gevonden die al meer dan een eeuw geleden zijn gemaakt.
