Het walvisproject is een internationale samenwerking die zich inzet voor de bescherming van walvissen wereldwijd. Deze prachtige zeezoogdieren worden al eeuwenlang bedreigd door de mens. Vroeger was dat door de walvisvangst, tegenwoordig door vervuiling, klimaatverandering en aanvaringen met schepen. Gelukkig zijn er steeds meer mensen en organisaties die actie ondernemen om deze dieren een betere toekomst te geven.
Walvissen zijn meer dan grote vissen
Walvissen zijn geen vissen, maar zoogdieren. Ze ademen lucht, zogen hun jongen en hebben een constant lichaamstemperatuur. De blauwe vinvis is het grootste dier dat ooit op aarde heeft geleefd. Een volwassen exemplaar kan 30 meter lang worden en meer dan 150.000 kilo wegen. Er zijn twee grote groepen: baleinwalvissen en tandwalvissen. Baleinwalvissen, zoals de bultrug en de blauwe vinvis, filteren kleine kreeftachtigen en visjes uit het water via een zeefachtige structuur in hun bek. Tandwalvissen, zoals de potvis en de dolfijn, jagen actief op vissen en inktvissen. Walvissen zijn nauw verwant aan runderen en schapen, hoewel dat moeilijk voor te stellen is als je een 30 meter lang zeezoogdier voor je ziet.
Waarom walvissen bescherming nodig hebben
Decennialang werden walvissen massaal bejaagd voor hun traan en vlees. Veel soorten raakten daardoor bijna uitgestorven. In 1986 werd de commerciële walvisjacht officieel verboden door de Internationale Walvisvaartcommissie, maar een aantal landen gaat nog altijd door met de jacht onder het mom van wetenschappelijk onderzoek. Naast de directe jacht vormen ook andere gevaren een grote bedreiging. Plastic afval in de oceaan belandt in de magen van walvissen. Scheepsverkeer verstoort hun communicatie via geluid, wat ze desoriënteert en soms dodelijk verwondt. Klimaatverandering verandert de oceaantemperatuur en daarmee de verspreiding van het voedsel dat walvissen nodig hebben. Al deze problemen samen maken de situatie voor veel soorten nog steeds zorgwekkend.
Wat het walvisproject concreet doet
Onderzoekers die betrokken zijn bij het walvisproject gebruiken moderne technieken om zeezoogdieren te volgen en te bestuderen. Ze plaatsen zenders op walvissen om migratieroutes in kaart te brengen. Met onderwatermicrofoons, ook wel hydrophones genoemd, luisteren ze naar de geluiden die walvissen maken. Die geluiden vertellen onderzoekers veel over de gezondheid van een populatie en of dieren stress ervaren. Vrijwilligers helpen mee door gestrandde walvissen te melden en gegevens te verzamelen langs de kust. Zo bouwen wetenschappers een steeds vollediger beeld op van het leven van deze dieren. De gegevens worden gedeeld met overheden en worden gebruikt om beleid te maken rond scheepvaartroutes en visserijzones. Kleine aanpassingen in de routes van vrachtschepen kunnen al een groot verschil maken voor de veiligheid van walvissen.
Walvissen spelen een grote rol in het klimaat
Een gezonde walvispopulatie is goed voor de hele oceaan. Walvissen eten grote hoeveelheden voedsel op grote diepte en ontlasten zich aan het oppervlak. Die uitwerpselen zijn rijk aan ijzer en stikstof, wat het groei van fytoplankton stimuleert. Fytoplankton neemt enorme hoeveelheden koolstofdioxide op uit de lucht en produceert zuurstof. Eén grote walvis kan tijdens zijn leven tientallen tonnen koolstof opslaan in zijn lichaam. Als een walvis sterft en naar de oceaanbodem zinkt, neemt hij al die koolstof mee de diepte in. Meer walvissen betekent dus ook een gezondere planeet. Dat maakt de bescherming van deze dieren niet alleen waardevol voor de natuur, maar ook voor het klimaat. Wetenschappers berekenden dat het herstel van walvispopulaties wereldwijd een meetbaar effect kan hebben op de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer.
Veelgestelde vragen
Hoe kunnen gewone mensen bijdragen aan de bescherming van walvissen?
Gewone mensen kunnen bijdragen door plastic afval minder te gebruiken, bewust te kiezen voor duurzame visproducten en walvisobservaties te melden bij wetenschappelijke organisaties. Sommige projecten werken met burgerwetenschappers die foto’s van walvissen uploaden, zodat onderzoekers individuen kunnen herkennen aan de kleur en vorm van hun staart.
Zijn walvissen ook te zien in de Noordzee?
Ja, in de Noordzee worden regelmatig walvissen gesignaleerd. Het gaat dan meestal om bruinvissen, gewone dolfijnen en soms bultruggen. Af en toe strandt er een grotere walvissoort op de Hollandse kust, wat altijd veel aandacht trekt.
Hoe communiceren walvissen met elkaar?
Walvissen communiceren via geluid. Baleinwalvissen produceren lange, complexe zangen die honderden kilometers ver te horen zijn onder water. Tandwalvissen gebruiken klikgeluiden om te navigeren en te jagen, een techniek die echolocatie heet. Geluidsoverlast door scheepsverkeer en sonar verstoort deze communicatie en kan walvissen desoriënteren.
Welke walvissoorten zijn het meest bedreigd?
De Noord-Atlantische noordkaper is een van de meest bedreigde walvissoorten ter wereld. Er leven nog maar een paar honderd exemplaren van. Ook de blauwe vinvis en de groenlandse walvis staan op de rode lijst van bedreigde diersoorten, al nemen hun aantallen langzaam toe nu de walvisjacht grotendeels is gestopt.
